Zespół policystycznych jajników, znany również jako PCOS, to dość częsta choroba, w której organizm kobiety produkuje nieprawidłowo wysokie stężenie androgenów (męskich hormonów płciowych). Chorobę określa się jako policystyczną, ponieważ wzdłuż zewnętrznych krawędzi jajników tworzą się wypełnione płynem pęcherzyki zawierające niedojrzałe komórki jajowe. Choroba ta występuje u 4-20% kobiet w wieku rozrodczym.
Przyczyny PCOS
Dokładna przyczyna choroby nadal nie jest znana, ale z jej rozwojem wiąże się kilka czynników.
- Dziedziczność: nie ustalono jeszcze wzorca dziedziczenia, ale zaobserwowano, że 20-40% kobiet z PCOS ma krewnego pierwszego stopnia z tą chorobą.
- Przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu: u pacjentek z długotrwałymi procesami zapalnymi o niewielkim nasileniu ryzyko rozwoju PCOS jest większe.
- Insulinooporność: proces patologiczny, w którym komórki wątroby, mięśni i tkanki tłuszczowej nie reagują na zwiększone stężenie cukru we krwi, co prowadzi do uwalniania większej ilości insuliny i zwiększenia stężenia męskich hormonów płciowych. U pacjentek z insulinoopornością typowo występuje ciemnienie skóry w okolicy pachwin, pach i szyi.
- Nadmiar męskich hormonów płciowych: wysokie stężenie męskich hormonów płciowych zaburza owulację. Ich nadmiar powoduje trądzik, nadmierne owłosienie twarzy i przerzedzenie włosów na głowie.
Objawy związane z PCOS
- trądzik, nadmierne owłosienie twarzy, przerzedzenie włosów typu męskiego,
- zaburzenia miesiączkowania, od braku miesiączki po bardzo skąpe krwawienia,
- niepłodność,
- duże, policystyczne jajniki widoczne w badaniu ultrasonograficznym,
- przyrost masy ciała (często w okolicy brzucha),
- ciemnienie skóry w okolicy pachwin, szyi i pach.
Powikłania związane z PCOS
- stan przedcukrzycowy, cukrzyca typu 2 i cukrzyca ciążowa,
- zmiany nastroju z towarzyszącymi zaburzeniami odżywiania i/lub depresją,
- stłuszczeniowe zapalenie wątroby (gromadzenie lipidów w wątrobie prowadzące do jej zapalenia),
- niepłodność, poronienie i poród przedwczesny,
- zwiększone ryzyko raka endometrium.
Rozpoznanie PCOS
Przed zleceniem badań lekarz podstawowej opieki zdrowotnej zbierze pełny wywiad dotyczący czasu trwania i występujących objawów, historii choroby i przyjmowanych leków oraz przeprowadzi badanie fizykalne (w celu oceny zmian skórnych i zmian lub mas w obrębie miednicy). Po podejrzeniu choroby zwykle zaleca się następujące badania:
- Badania krwi: pozwalają wykryć nieprawidłowości dotyczące hormonów androgenowych, profilu lipidowego i stężenia glukozy na czczo.
- USG przezpochwowe służy do oceny wyglądu jajników i sprawdzenia, czy występują inne nieprawidłowości.
Leczenie
Pierwszą zmianą, jaką zaleci lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, będzie prowadzenie zdrowszego stylu życia z deficytem kalorycznym i regularną aktywnością fizyczną.
W zależności od sytuacji stosuje się dwie główne formy leczenia:
- Jeśli pacjentka chce zajść w ciążę, lekarz może zalecić leki wywołujące owulację, takie jak klomifen, gonadotropiny w zastrzykach i letrozol. Jeśli leki stymulujące owulację nie działają, można dodać metforminę - lek stosowany w cukrzycy typu 2, który poprawia insulinooporność i działa synergistycznie z klomifenem.
- W celu regulacji miesiączkowania można zastosować leczenie progestagenem przez 10-14 dni w miesiącu lub złożoną antykoncepcję hormonalną (progestagen i estrogen).
