Badanie kału na krew utajoną - czym jest i jak się do niego przygotować?

Krew utajona w kale to tak mała jej ilość, która nie zmienia barwy ani konsystencji stolca, przez co może być przez nas niezauważona. Badanie kału na krew utajoną powinno być wykonywane u każdej osoby po 50. roku życia, ponieważ jest to test przesiewowy w kierunku raka jelita grubego. FOBT (ang. fecal occult blood test) zalecany jest w jeszcze wcześniejszym wieku u osób z rodzin dotkniętych przypadkami raka jelita grubego. Innymi wskazaniami są m.in.: nawracające bóle brzucha, naprzemienne biegunki i zaparcia, czarne stolce, problemy trawienne, nagły spadek masy ciała oraz niedokrwistość i jej objawy.

Który test na krew utajoną w kale wybrać?

Badanie kału na krew utajoną może być wykonywane zarówno w laboratorium, jak i w domowym zaciszu. Obecnie na rynku dostępne są następujące metody:

testy gwajakalowe:

• są to najczęściej wybierane badania.
• przed pobraniem kału do analizy, konieczne jest przestrzeganie diety z wykluczeniem niektórych pokarmów (np. mięsa, chrzanu), co zmniejsza ryzyko fałszywie dodatniego testu.
• wykrywają hem, czyli składnik krwinek czerwonych. W przypadku obecności krwi, dodany do badanej próbki kwas gwajakolowy, na skutek reakcji utlenienia, zabarwia się na niebiesko.
• jednorazowe badanie wykrywa krew utajoną jedynie u około ⅓ pacjentów, stąd wymagane jest wykonanie serii 3 oznaczeń.
• cena pojedynczego testu gwajakolowego to ok. 14 zł.

testy immunohistochemiczne:

• są to najbardziej czułe testy.
• dieta nie wpływa na wynik oznaczenia.
• dzięki użyciu specyficznych przeciwciał, wykrywają białka wskazujące na obecność krwi (albuminę, hemoglobinę oraz globinę). Obecna w próbce krew powoduje powstanie kompleksów immunologicznych.
• koszt badania na krew utajoną metodą immunohistochemiczną to około 22 zł.

test porfirynowy:

• pozwala na ilościową ocenę hemoglobiny (będącej składnikiem krwinek czerwonych) w kale.
• wykonanie badania jest stosunkowo trudno dostępne.

bibułkowy test domowy:

• polega na wykorzystaniu bibułek testowych, które wrzuca się do toalety po oddaniu kału.
• mimo sprawdzenia wiarygodności testu poprzez użycie bibułki kontrolnej, zawsze istnieje ryzyko ingerencji środków czyszczących do toalet w wynik testu i jego zafałszowanie.
• domowy test na krew utajoną jest najmniej wiarygodny i ma wartość jedynie orientacyjną.
• Koszt testu domowego to 20 zł i można go nabyć niemal w każdej aptece.

Jak prawidłowo przygotować próbkę?

1. Zakup specjalnych pojemników w laboratorium lub aptece

Przed badaniem należy zaopatrzyć się w specjalne probówki, zawierające płyn transportowy, z przyczepionym do korka aplikatorem oraz przygotować czyste, suche naczynie (basen lub inny pojemnik), które będzie służyć za toaletę. Ma to na celu uniknięcie rozcieńczenia kału wodą lub zanieczyszczenie moczem z toalety. Probówki należy przechowywać w lodówce, a w dniu pobierania kału ocieplić do temperatury pokojowej.

2. Zaleca się wykonanie 3 oznaczeń

Zaleca się pobieranie próbek kału przez 3 dni, wykorzystując 3 kolejne probówki. Pobrane próbki należy przechowywać w niskiej temperaturze, najlepiej w lodówce. Po pobraniu ostatniej próbki należy jak najszybciej dostarczyć próbki do punktu pobrań.

3. Badanie kału w przypadku zaparć

• U osób z zaparciami pobranie kału może stwarzać problemy. Aby ułatwić wypróżnienia, warto zwiększyć ilość spożywanych w diecie płynów oraz błonnika, który jest obecny np. w kaszach, otrębach, owocach i warzywach.
• Leki zmiękczające stolec, jak na przykład laktuloza czy parafina są łagodnie działającymi lekami używanymi w leczeniu zaparć i teoretycznie nie powinny wpływać na wynik testu, więc można je zastosować.
• Czopki i wlewki przeczyszczające zaaplikowane w nieodpowiedni sposób mogą wywołać drobne urazy błony śluzowej i delikatne krwawienie, przez co nie są zalecane.
• W ramach przygotowania się do badania kału na krew utajoną nie rekomenduje się stosowania leków przeczyszczających. Substancje na bazie antranoidów, oleju rycynowego bądź sole fosforanowe mogą prowadzić do licznych i obfitych wypróżnień. Bardzo często skutkuje to krwawieniem z hemoroidów, spowodowanym silnym parciem.

4. Technika pobrania próbki

Przed wypróżnieniem należy całkowicie opróżnić pęcherz moczowy. Oddajemy kał do wcześniej przygotowanego naczynia i za pomocą aplikatora pobieramy próbki z 2-3 miejsc, które następnie mieszamy z płynem w probówce. Trzeba uważać, żeby przy otwieraniu probówki i dodawaniu kału nie rozpryskać znajdującego się w niej płynu. Po dodaniu próbki kału probówkę należy dokładnie zamknąć i kilkakrotnie potrząsnąć dla wymieszania kału z płynem.

5. Sytuacje, w których nie należy wykonywać badania

• podczas menstruacji, ani na 3 dni przed lub po niej,
• przy krwawieniach spowodowanych zaparciami,
• przy krwawiących hemoroidach,
• przy krwawieniu ze szczeliny odbytu,
• po incydentach krwawienia z nosa lub z dziąseł,
• po ekstrakcjach zębów,
• po doodbytniczym podaniu leków,
• po stosunkach analnych,
• przy przyjmowaniu leków przeczyszczających, dużych dawek witaminy C, salicylanów, preparatów żelaza, związków glinu i bizmutu.