Nadciśnienie: jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu

Standardowy pomiar ciśnienia tętniczego obejmuje zwykle dwie wartości: ciśnienie skurczowe i ciśnienie rozkurczowe. Ciśnienie skurczowe oznacza siłę wywieraną, gdy serce kurczy się i pompuje krew, natomiast ciśnienie rozkurczowe wskazuje ciśnienie w tętnicach, gdy serce odpoczywa między uderzeniami. Ciśnienie tętnicze mierzy się w milimetrach słupa rtęci (mmHg) i zapisuje jako wartość skurczową nad rozkurczową, np. 120/80 mmHg. Według WHO nadciśnienie występuje u około 30% populacji na świecie.

Rodzaje nadciśnienia tętniczego

• Pierwotne: znane również jako nadciśnienie samoistne, jest stanem wieloczynnikowym bez jednej możliwej do zidentyfikowania przyczyny. Charakteryzuje się wartościami ciśnienia powyżej normy, zwykle przekraczającymi 120/80 mmHg. Oznacza to, że ciśnienie w tętnicach jest wyższe niż optymalne.
• Wtórne: jest stanem, w którym wysokie ciśnienie tętnicze jest spowodowane chorobą podstawową. Ten typ nadciśnienia może być wywołany przez różne schorzenia wpływające na nerki, tętnice, serce lub układ hormonalny. Może również wystąpić w czasie ciąży. Nadciśnienie wtórne różni się od typowej postaci nadciśnienia, czyli nadciśnienia pierwotnego lub samoistnego. Odpowiednie leczenie nadciśnienia wtórnego często obejmuje kontrolowanie zarówno podwyższonego ciśnienia, jak i choroby podstawowej. Skuteczne leczenie nadciśnienia wtórnego może zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań, takich jak choroby serca, niewydolność nerek i udar mózgu.

Czynniki ryzyka związane z nadciśnieniem tętniczym

• Palenie tytoniu lub używanie e-papierosów,
• Nadwaga,
• Dieta bogata w sól i żywność typu fast food,
• Brak aktywności fizycznej,
• Spożywanie alkoholu,
• Nadciśnienie w wywiadzie rodzinnym,
• Wiek powyżej 65 lat.

Znane choroby i leki mogące powodować nadciśnienie

Leki związane z wysokim ciśnieniem tętniczym

• Kortykosteroidy.
• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak naproksen i ibuprofen.
• Nielegalne substancje, takie jak kokaina i amfetaminy.
• Niekontrolowane preparaty ziołowe - przed rozpoczęciem stosowania jakiegokolwiek preparatu skonsultuj się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej.
• Doustne środki antykoncepcyjne.

Choroby prowadzące do nadciśnienia

• Choroby nerek, takie jak kłębuszkowe zapalenie nerek, przewlekła choroba nerek i długotrwałe zakażenie.
• Cukrzyca.
• Choroby autoimmunologiczne, takie jak twardzina układowa i toczeń rumieniowaty układowy prowadzący do toczniowego zapalenia nerek.
• Miażdżyca, czyli zwężenie naczyń powodujące turbulentny przepływ krwi i w konsekwencji ich uszkodzenie.
• Zaburzenia hormonalne, takie jak niedoczynność lub nadczynność tarczycy, zespół Cushinga i guz chromochłonny.

Powikłania związane z nadciśnieniem

• Rozwój tętniaka: Podwyższone ciśnienie tętnicze może prowadzić do osłabienia i poszerzenia naczyń krwionośnych, co skutkuje powstaniem tętniaka. Pęknięcie tętniaka może stanowić poważne zagrożenie dla życia.
• Uszkodzenie tętnic: Powstawanie blaszek miażdżycowych, które z kolei mogą powodować niewydolność serca, zaburzenia czynności nerek, udar mózgu itp.
• Niewydolność serca: Aby przeciwdziałać zwiększonemu ciśnieniu w naczyniach krwionośnych, mięsień sercowy ulega pogrubieniu. Z czasem pogrubiony mięsień może mieć trudności z efektywnym pompowaniem wystarczającej ilości krwi, aby zaspokoić potrzeby organizmu. Może to prowadzić do niewydolności serca.
• Problemy z widzeniem lub utrata wzroku.
• Problemy z pamięcią.

Metody diagnostyczne nadciśnienia

Wysokie ciśnienie tętnicze zwykle nie powoduje zauważalnych objawów, dlatego do jego wykrycia konieczne są regularne pomiary. U niektórych osób z nadciśnieniem występują krwawienia z nosa, bóle głowy, zmęczenie, krwiomocz i duszność. Zalecenia uznawane za standard wskazują, że dorośli po 40. roku życia powinni mierzyć ciśnienie tętnicze przynajmniej raz na 5 lat w ramach profilaktyki zdrowotnej. Osoby ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nadciśnienia powinny wykonywać pomiary częściej, najlepiej raz w roku, aby dokładnie monitorować swój stan. W diagnostyce nadciśnienia stosuje się różne metody:

• Pomiar w gabinecie lekarskim lub w domu: W przeszłości pomiar ciśnienia tętniczego obejmował użycie stetoskopu, mankietu naramiennego, pompki i manometru. Obecnie stosuje się automatyczne urządzenia wyposażone w czujniki i cyfrowe wyświetlacze, co umożliwia wykonanie pomiaru bez pomocy lekarza. Przed pomiarem warto przez co najmniej 5 minut siedzieć w pozycji z podpartymi plecami i nieskrzyżowanymi nogami oraz po prostu się zrelaksować. Następnie wyprostuj jedną rękę tak, aby znajdowała się na poziomie serca. Załóż mankiet na ramię i podeprzyj je w tej pozycji, używając poduszki lub opierając je na podłokietniku krzesła. Mankiet zostaje następnie napompowany, aby tymczasowo ograniczyć przepływ krwi w ramieniu. Ucisk może powodować pewien dyskomfort, ale trwa tylko kilka sekund. W miarę stopniowego obniżania ciśnienia w mankiecie czujniki wykrywają drgania w tętnicach. Gdy pomiar wykonywany jest ręcznie, lekarz używa stetoskopu, aby zidentyfikować te drgania. Ciśnienie w mankiecie rejestruje się w dwóch określonych momentach, gdy przepływ krwi zaczyna wracać do ramienia. Na podstawie tych pomiarów określa się wartość ciśnienia tętniczego.
• Całodobowe monitorowanie ciśnienia tętniczego (ABPM): Podwyższona wartość ciśnienia w pojedynczym pomiarze nie oznacza automatycznie nadciśnienia. Ciśnienie tętnicze może zmieniać się w ciągu dnia, a czynniki takie jak lęk lub stres podczas wizyty u lekarza mogą je tymczasowo podwyższać, co określa się jako efekt białego fartucha. Jeśli wynik jest wysoki, lekarz może zalecić wykonanie wielu pomiarów za pomocą całodobowego monitora. Urządzenie mierzy ciśnienie tętnicze w regularnych odstępach przez całą dobę. Dzięki całodobowemu lub ambulatoryjnemu monitorowaniu ciśnienia można potwierdzić, czy ciśnienie pozostaje stale podwyższone przez dłuższy czas.

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Nie każda osoba z wysokim ciśnieniem tętniczym wymaga leczenia farmakologicznego. W wielu przypadkach, gdy ciśnienie jest granicznie wysokie i wynika z modyfikowalnych czynników, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może zalecić podstawowe zmiany stylu życia, takie jak:

• Redukcja masy ciała,
• Zbilansowana dieta,
• Aktywność fizyczna poprawiająca zdrowie układu sercowo-naczyniowego,
• Zaprzestanie palenia,
• Ograniczenie kofeiny i alkoholu,
• Ograniczenie spożycia soli.

Dla pacjentów wymagających leków obniżających ciśnienie tętnicze stosuje się następujące leki uznawane za standard:

• Inhibitory ACE, czyli inhibitory konwertazy angiotensyny,
• Antagoniści receptora angiotensyny II (ARB),
• Blokery kanału wapniowego (CCB),
• Leki moczopędne,
• Beta-adrenolityki.