Cukrzyca autoimmunologiczna dorosłych (LADA)

Cukrzyca typu LADA

Cukrzyca typu LADA (z ang. latent autoimmune diabetes of adults) jest późno ujawniającą się cukrzycą o podłożu autoimmunologicznym, tak jak to ma miejsce w cukrzycy typu I, z tym że występuje u dorosłych. Przyczyną choroby jest niszczenie komórek beta trzustki produkujących insulinę, przez własny układ odpornościowy. Choroba rozwija się powoli, w związku z czym hiperglikemia narasta stopniowo, podobnie jak w cukrzycy typu II. Jednak, kiedy większość komórek beta trzustki zostanie już zniszczona, pacjent musi rozpocząć terapię za pomocą insuliny. Ze względu na podobieństwa zarówno do cukrzycy typu I jak i II, LADA bardzo często jest późno diagnozowana. Szacuje się, że choroba dotyczy od 5 do 10% osób, u których mylnie rozpoznano cukrzycę typu II.

Czym cukrzyca LADA różni się od cukrzycy typu I?

• Proces niszczenia komórek beta trzustki w przypadku LADA jest powolny i może trwać nawet kilka lat. W cukrzycy typu I jest on gwałtowny, a pełnoobjawowa choroba rozwija się w ciągu kilku tygodni, maksymalnie kilku miesięcy.
• Cukrzyca typu I zawsze daje nasilone objawy. Natomiast, cukrzyca typu LADA przez bardzo długi czas może przebiegać bezobjawowo, ponieważ zazwyczaj towarzyszy jej niewielka lub umiarkowana hiperglikemia.
• Cukrzyca typu LADA jest diagnozowana u pacjentów dorosłych, najczęściej między 35. a 50. rokiem życia, choć może pojawić się także u osób starszych. Cukrzyca typu I diagnozowana jest głównie u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych.

Jakie są podobieństwa między cukrzycą LADA a typem II?

• Cukrzyca typu LADA, podobnie jak cukrzyca typu II, przez długi czas nie daje żadnych symptomów lub są one bardzo łagodne. Często bywa wykrywana przypadkowo, przy okazji badań profilaktycznych.
• LADA diagnozowana jest u osób dorosłych oraz seniorów, podobnie jak cukrzyca typu II.
• Cukrzyca typu LADA wymaga leczenia insuliną, tak jak to ma miejsce również w przypadku rozwinięcia się insulinooporności w cukrzycy typu II.

Jak odróżnić cukrzycę LADA od cukrzycy typu II?

• Choć hiperglikemia zarówno w cukrzycy typu LADA, jak i typie II nasila się powoli, to wynika ona z zupełnie różnych przyczyn. W pierwszym przypadku jest to proces autoimmunologiczny, w którym dochodzi do powolnego niszczenia komórek produkujących insulinę, w drugim – występuje insulinooporność.
• LADA diagnozowana jest najczęściej u osób o prawidłowej masie ciała lub z niewielką nadwagą, nie mających nadciśnienia, zaburzeń lipidowych ani rodzinnego obciążenia w kierunku cukrzycy.
• LADA często pojawia się jako kolejna choroba autoimmunologiczna (po celiakii, chorobie Hashimoto, RZS, toczniu rumieniowatym itp.).

Objawy cukrzycy LADA

Objawy cukrzycy typu LADA są zbliżone do objawów cukrzycy typu II i należą do nich:

• wzmożone pragnienie,
• częste oddawanie moczu,
• utrata masy ciała, pomimo zwiększonego apetytu,
• senność i zmęczenie po posiłku,
• niewyraźne widzenie,
• mdłości i wymioty.

Cukrzyca LADA rozwija się powoli, a zatem objawy początkowo mogą być niezauważalne.

Diagnostyka cukrzycy LADA

W diagnostyce cukrzycy LADA na początku wykorzystywane są podstawowe badania pozwalające stwierdzić, czy poziom glukozy we krwi jest podwyższony. Należą do nich:

• glikemia przygodna,
• glikemia na czczo,
• doustny test tolerancji glukozy OGTT.

Następnie należy wykluczyć możliwość postawienia nieprawidłowego rozpoznania cukrzycy typu II. Niektóre badania wykazują, że LADA może pozostawać niezdiagnozowana nawet u ponad 50% osób, u których stwierdzono cukrzycę typu II niezwiązaną z otyłością (choć jednocześnie również nie wszystkie osoby posiadające LADA są faktycznie szczupłe). U wszystkich tych dorosłych, którzy nie są otyli, a u których zdiagnozowano cukrzycę, należy rozważyć oznaczenie:

• przeciwciał przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego (GADA),
• przeciwciał przeciwwyspowych (ICA),
• przeciwciał związanych z insulinoma (IA-2),
• przeciwciał przeciw transporterowi cynku (ZnT8).

Kryteria rozpoznania cukrzycy LADA

Cukrzyca LADA definiowana jest – a tym samym odróżniana od innych typów cukrzycy – dzięki następującym cechom:

• początek zachorowania między 30. a 50. rokiem życia,
• brak otyłości, czasem nawet utrata masy ciała,
• obecność co najmniej jednego autoprzeciwciała typowego dla cukrzycy typu I,
• brak konieczności leczenia insuliną w ciągu kilku pierwszych miesięcy (rzadziej lat) od zachorowania (możliwość leczenia dietą i środkami doustnymi),
• dodatkowa choroba autoimmunologiczna związana z DR3 i/lub DR4,
• choroba autoimmunologiczna związana z DR3 i/lub DR4 w wywiadzie rodzinnym,
• dodatnie miano przeciwciał anty-GAD.

Leczenie cukrzycy LADA

W związku z tym, że cukrzyca typu LADA rozwija się powoli, początkowo zaleca się chorym stosowanie diety cukrzycowej, umiarkowany wysiłek fizyczny oraz przyjmowanie doustnych leków cukrzycowych. Pozwala to zwykle na odpowiednie kontrolowanie schorzenia w pierwszej fazie trwania choroby. Niestety na skutek choroby komórki trzustki odpowiedzialne za wydzielanie insuliny, ulegają nieustannemu niszczeniu i w pewnym momencie organizm chorego przestaje już produkować własną insulinę. Niezbędne staje się wówczas przejście z doustnych leków przeciwcukrzycowych na insulinę. By móc odpowiednio wcześnie wychwycić ten moment, niezbędne są regularne wizyty w poradni diabetologicznej.

Najnowsze badania dowodzą, że wdrożenie insulinoterapii u pacjenta zaraz po zdiagnozowaniu cukrzycy LADA może spowolnić proces destrukcji komórek beta trzustki. Mogłoby to pozwolić na dłuższe zachowanie wydzielania insuliny przez komórki trzustki, a w związku z tym również łatwiejsze uzyskanie wyrównania metabolicznego cukrzycy. Takie postępowanie pozwoliłoby także uniknąć ostrych powikłań, takich jak kwasica ketonowa.

Należy jednak mieć świadomość, że ten rodzaj terapii jest ciągle w fazie badań. Nadal brakuje danych na temat odległych skutków wczesnego lub opóźnionego rozpoczęcia insulinoterapii w leczeniu cukrzycy typu LADA.